İlk balerinamız
Tarix : 10 Mart 2026, 19:07 O, 1959-cu ildə SSRİ-nin xalq artisti adını alıb. 1953-1972-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Opera və Balet teatrının baş baletmeystri, 1972-1988-ci illərdə isə balet truppasının bədii rəhbəri olub.
Sizə Azərbaycanın ilk balerinası Qəmər Hacıağa qızı Almaszadədən danışırıq. O, ömrünün 91-ci ilində - 2006-cı il aprelin 7-də dünyasını dəyişib. Fəxri Xiyabanda dəfn olunub. 10 mart 1915-ci ildə isə Bakıda anadan olan Qəməri xatırlamaq gözəllikləri yenidən yaşamaq kimidir.
Qəmərdən sonra ailədə daha 3 övlad-Adilə, Ənvər və Əkbər dünyaya gəlib. Anası Məryəm xanım həkim, atası Hacıağa isə bir-neçə çəkmə dükanının sahibi kimi məşhur idi. Təminatlı, hörmətli ailədə böyüyən Qəmər rahat, qayğısız uşaqlıq yaşayıb. Məhlədəki dostları arasında ona ən yaxın olanlardan biri Şura idi.. Baletə marağı da uşaqlıq rəfiqəsi Şura Stepanovanın baletlə bağlı söhbətlərindən sonra yaranıb. Şura rəfiqəsinə Bakıda açılan özəl balet məktəbindən, ora yazıldığından danışır. Kiçik Qəmərdə baletlə məşğul olmaq həvəsi yaranır. Rəfiqəsinin məsləhəti ilə özəl balet studiyasına yazılır.
Qəmər Almaszadə indi Bakı Xoreoqrafiya məktəbi olan bu studiyada baletə yazılan ilk azəri qızıdır.
Atası çox ağırtəbiətli olduğundan balet məktəbinə getməsini gizli saxlayır. Qızının baletlə məşğul olduğunu öyrənəndə "Sən dəli olmusan? Məşədi Hacıağanın qızı açıq-saçıq səhnədə camaatın qarşısına çıxacaq? Öldürərəm səni” deyən ata qızının bütün gözəllikləri insanın qəlbinə ötürə bilən rəqsinə baxdıqda sənət və istedad qarşısında təslim olur.
1930-cu ildə Xoreoqrafiya məktəbini bitirən Qəmər atasının arzusu ilə həm ali pedaqoji məktəbə daxil olur, həm də Opera və Balet teatrında işləməyə başlayır. İlk dəfə 1931-ci ildə Qlierin "Qırmızı lalə” əsərindəki Tao Xoa partiyası ilə səhnəyə çıxır.
Öz sənətinin
vurğunu olan Qəmər xanım baletin bütün incəliklərinə sahiblənmək, təhsilini davam etdirmək istəyirdi. Onun bu
istəyi Üzeyir bəyin təşəbbüsü ilə gerçəkləşir. O, 1932-ci ildə Moskvaya gedir.
Böyük Teatrın nəzdindəki balet məktəbinə qəbul olunur. Həmin il Bakıda Qlierin
"Şahsənəm”i səhnələşdirilir. Operadakı bir-neçə rəqsi yalnız Qəmər Almaszadənin
ifa edə biləcəyi fikri gündəmə gəlir. Qəmər xanım Bakıya qayıtmalı olur. Təhsilinin
yarım qalması ilə barışa bilməyən balerina 1933-cü ildə Leninqrad ( indi San
Peterburq) Xoreoqrafiya məktəbinə daxil olur. 1936-cı ildə Mariya Romanovanın
sinfini bitirib Bakıya qayıdır. 1937- ci ildə Dövlət Filarmoniyasının nəzdində
Azərbaycan Dövlət Mahnı və Rəqs ansamblının əsasını qoyur. Üzeyir Hacıbəyovun rəhbərliyi
ilə əyalətləri gəzib rəqslərimiz haqda məlumatlar toplayır. Sonralar direktoru
olacağı Bakı Xoreoqrafiya məktəbində rəqs dərsləri aparır.
Cəhalətin hökm sürdüyü o dönəmlərdə qızlarımızın
səhnəyə çıxması, balerina olması böyük cəsarət tələb edirdi. Qəmər xanım bu cəsarəti
özündə tapdı. Məhz o illərdə Azərbaycan
tarixinin möhtəşəm simalarından biri olan Üzeyir Hacıbəyov səhnəyə gələn bütün qadınlarımıza, eləcə də Qəmər
xanıma daim havadarlıq etmiş, onları təqib və təhqirlərdən qorumuşdur.

Musiqi tariximizdə dirijor, bəstəkar, musiqişunas kimi kimi öz yeri olan Üzeyir bəyin tələbəsi Əfrasiyab Bədəlbəyli aşiq olduğu yeniyetmə qızı təhdidlərdən qorumaq üçün ona evlənmə təklif edir. Onlar 1931-ci ildə ailə qurur.15 illik evlilikdə övladları olmadığından Qəmər xanım ayrılmaq qərarına gəlir. Sevdiyi adamın övladsız qalmasını istəmir. Ancaq onların dostluğu, yaradıcılıq birgəliyi Əfrasiyab Bədəlbəyli dünyasını dəyişənə qədər davam edir. "Qız qalası” əsəri ilə Azərbaycan balet janrının əsasını qoyan Əfrasiyab Bədəlbəyli "Qız qalası”nı Qəmər xanıma ithaf edib.. İlk dəfə 1940-cı ildə səhnə həyatına başlayan əsərdəki Gülyanaq obrazının ilk ifaçısı da məhz Qəmər Almaszadə olub. O, dünyaşöhrətli bəstəkarların əsərlərində- "Qlierin "Qırmızı lalə”, Adanın "Korsar”, Çaykovskinin "Şelkunçik”, "Qu gölü”, S.Hacıbəyovun "Gülşən”, Qara Qarayevin "Yeddi gözəl” və s. bir-birindən cazibəli rollar yaradıb.
Öz peşəkarlığı ilə əsrarəngiz rollar yaradan Qəmər xanım həm də "Tərlan”,”Qız qalası”, "Gülşən”, "Aybolit”, "Yatmış gözəl”, "Qu gölü” "Qaraca qız”, "Şur”, "Don Kixot” və başqa bir çox əsərlərə quruluş verib.
1940-cı ildə Azərbaycanın əməkdar, 1943-cü ildə Xalq, 1959-cu ildə SSRİ-nin xalq artisti adına layiq görülüb. 2 dəfə "Qırmızı əmək bayrağı” (1938 və 1976), "Stalin”(1952), "Oktyabr inqilabı”(1971), "Xalqlar dostluğu”(1981), ”Lenin”,”Şöhrət”(1995) ordenləri ilə, "Teatr xadimi”(2005) qızıl medalı və Laosun "Üç fil” ordeni ilə təltif olunub.
2001-ci il 11 iyundan Azərbaycan Respublikasının Prezident təqaüdünü alıb.
Bir çox operalardakı rəqsləri məharətlə ifa edən Qəmər xanım 1959-cu ildə Cahangir
Cahangirovun "Məhsul” suitasının solo hissəsini Moskvada Böyük Teatrın səhnəsində
ifa edir. Bu onun balerina kimi səhnədə son çıxışı olur. Baletdən ayrılsa da 1990-cı
ilə qədər Xoreoqrafiya məktəbinə rəhbərlik edir. Azərbaycanda baletin təməlini
qoyan Qəmər xanım yalnız özü deyil, Leyla Vəkilova, Nailə Nəzirova, Vera
Tsiqnadze, Rəfiqə Axundova, Tamilla Şirəliyeva, Çimnaz Babayeva, Olqa
Arifulina,Olqa Pavlova kimi yetirmələri də musiqi tariximizdə balet janrının
inkişafında mühüm rol oynayıb.